ประเด็นหลัก

อุตสาหกรรม 4.0 : ทางที่ต้องก้าว
28 พฤศจิกายน 2560

  เชื่อได้ว่าในยุคนี้ คงไม่มีใครไม่เคยได้ยินคำว่า “ประเทศไทย 4.0” หรือ “อุตสาหกรรม 4.0”โดยเฉพาะผู้ที่อยู่ในภาคธุรกิจ แต่ประเด็นที่ยังเป็นที่สงสัยคือ เรามีความเข้าใจในความหมายของประเทศไทย 4.0 และอุตสาหกรรม 4.0 ตรงกันหรือไม่อย่างไร

  อย่างไรก็ตาม ขอบเขตของประเทศไทย 4.0 ตามที่รัฐบาลนำเสนอเป็นภาพกว้างที่ต้องมีมาตรการขับเคลื่อนทั้งทางด้านเศรษฐกิจและสังคมเพื่อให้บรรลุผลซึ่งบทความนี้จะยังไม่กล่าวถึง แต่สิ่งหนึ่งที่ถูกระบุว่าเป็นหนทางที่จะนำพาประเทศไทยสู่ยุค 4.0 คือการยกระดับภาคอุตสาหกรรมไทยสู่อุตสาหกรรม 4.0 เป็นสิ่งที่ควรศึกษา และทำความเข้าใจให้ตรงกันว่าอุตสาหกรรม 4.0 คืออะไร และจะเป็นทางเลือกหรือทางที่ไม่อาจเลี่ยง และถ้าเป็นเช่นนั้นจะนำมาใช้ได้อย่างไรในบริบทของประเทศไทย

อุตสาหกรรม 4.0 คืออะไรและทำไม

 

   

 

 

 

   อาจจะไม่เป็นการเกินเลยไปนักที่จะกล่าวว่า อุตสาหกรรม 4.0 คือการปฏิวัติอุตสาหกรรม ในยุคใหม่ ที่เปลี่ยนโฉมการดำเนินงานในภาคการผลิต ทั้งในกระบวนการออกแบบ การผลิต การบริการโดยมีการเชื่อมโยงกันของทุกหน่วยในห่วงโซ่อุปทานตั้งแต่ผู้ผลิตวัตถุดิบจนถึงปลายทางคือผู้บริโภค โดยอาศัยเทคโนโลยีที่ก้าวหน้า (Disruptive Technology) ใน 4 ด้าน คือ

  • Big data & Connectivity ที่อาศัยเทคโนโลยีต่างๆ ได้แก่ Sensors, IoT, Cloud เป็นต้น
  • Advanced analytics ที่สามารถวิเคราะห์ข้อมูล (business intelligence) ที่มีความหมายต่อธุรกิจและนำไปสู่การลดต้นทุนและ/หรือเพิ่มผลกำไร
  • Human-machine interface คือเทคโนโลยีที่ช่วยให้มนุษย์ทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น อาทิ augmented reality เป็นต้น
  • Digital-to-physical transfer คือการเชื่อมโยงเทคโนโลยีดิจิตอลกับเทคโนโลยีทางกายภาพเป็น 3-D Printing

ซึ่งปัจจุบันประเทศที่พัฒนาแล้วทั้งในยุโรป อเมริกา และหลายประเทศในเอเชีย ได้มีการพัฒนาภาคอุตสาหกรรมไปสู่อุตสาหกรรม 4.0 และได้สะท้อนให้เห็นถึงประโยชน์ที่เกิดขึ้นในหลายด้าน ทั้งด้านผลิตภาพ (Productivity) การควบคุมคุณภาพ และรายได้ที่เพิ่มขึ้นเพราะเทคโนโลยีที่ก้าวหน้าทำให้กระบวนการผลิตมีความยืดหยุ่นสามารถผลิตสินค้าหลากหลายตามความต้องการของลูกค้าได้มากขึ้น หากมองกลับมาในระดับประเทศ การยกระดับภาคอุตสาหกรรมสู่อุตสาหกรรม 4.0 ซึ่งต้องการกำลังคนที่มีศักยภาพและความสามารถ ทั้งภาครัฐและเอกชนจะต้องเตรียมการพัฒนาคนทั้งที่อยู่ระบบการศึกษา และที่อยู่ในกำลังแรงงาน และยังคงมีทักษะแบบดั้งเดิมให้มีทักษะสำหรับอุตสาหกรรมยุคใหม่ ก็จะเป็นการเพิ่มศักยภาพและคุณภาพของกำลังแรงงานของประเทศในระยะยาว นอกจากนั้น การที่ภาคเอกชนจะต้องมีการปรับเปลี่ยนกระบวนการและการจัดหาเทคโนโลยีก็จะทำให้เกิดการลงทุนเพิ่มมากขึ้นในประเทศ

จะเตรียมตัวอย่างไรเพื่อไป 4.0

       

 

 

   

 

   ในการเปลี่ยนผ่านสู่อุตสาหกรรม 4.0 แต่ละอุตสาหกรรมและแต่ละประเทศอาจทำได้ด้วยวิธีการและความช้า-เร็วแตกต่างกันขึ้นอยู่กับโครงสร้างและปัจจัยพื้นฐานต่างๆ อย่างไรก็ตามมีแนวทางหลักที่ภาคอุตสาหกรรมจะต้องพิจารณา ได้แก่ อะไรคือประเด็นสำคัญที่ต้องปรับปรุงในกระบวนการผลิต อาทิ  ความยืดหยุ่นของสายการผลิต ความรวดเร็ว ผลิตภาพและคุณภาพ และจะสามารถนำเทคโนโลยีมาปรับปรุงหรือแก้ปัญหาได้อย่างไร โดยพิจารณาเทคโนโลยีหลายอย่างที่ต้องใช้ร่วมกันเพื่อแก้ปัญหาพื้นฐานไม่ใช่การแก้เพียงบางจุดที่ทำให้เกิดผลเพียงเล็กน้อย นอกจากนั้น ยังต้องพิจารณาถึงผลกระทบด้านกำลังคนในระยะยาว และวางกลยุทธ์เพื่อเตรียมความพร้อมด้านกำลังคนอีกด้วย

การเปลี่ยนแปลงและโอกาส

  อุตสาหกรรม 4.0 มาพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงของรูปแบบการทำธุรกิจ โอกาส และความท้าทายใหม่ๆ ดังนั้น ผู้บริหารองค์กรจะต้องให้ความสำคัญและมองให้เห็นถึงโอกาสและความท้าทาย เพื่อวางแผนยุทธศาสตร์ได้อย่างถูกต้องทันการณ์ ทั้งนี้ ตัวอย่างแนวโน้มทางธุรกิจที่มาพร้อมอุตสาหกรรม 4.0 ได้แก่

  • การสร้างแพลตฟอร์มสำหรับแลกเปลี่ยนสินค้า บริการ และข้อมูล ซึ่งมีทั้งแพลตฟอร์มเปิดของคนกลาง (Virtual broker) หรือของบริษัทในลักษณะ Open Innovation ที่สนับสนุนผู้พัฒนาซอฟแวร์และเทคโนโลยีในการสร้างธุรกิจหรือบริษัทที่ต่อยอดจากเทคโนโลยีของตนเอง
  • การให้บริการในลักษณะสมาชิกและเสียค่าใช้จ่ายตามการใช้งาน (pay-by-use) ซึ่งเป็นการแปรเปลี่ยนเครื่องจักรจากต้นทุนสินทรัพย์เป็นต้นทุนในการดำเนินงานของบริษัท
  • การสร้างรายได้จากทรัพย์สินทางปัญญาของบริษัท โดยนำเอาความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับสินค้าและกระบวนการผลิตของบริษัทมาสร้างรายได้ในรูปแบบของลิขสิทธิ์หรือให้บริการที่ปรึกษา
  • การเปลี่ยนข้อมูลให้เป็นเงิน ข้อมูลที่สะสมจากการดำเนินธุรกิจของบริษัทเมื่อนำมาวิเคราะห์อย่างเหมาะสมอาจเป็นประโยชน์กับธุรกิจอื่น และกลายเป็นกระแสรายได้ของบริษัทนอกเหนือจากธุรกิจที่ทำอยู่อีกทางหนึ่ง

ทั้งนี้ ประเด็นพื้นฐานที่จะขาดไม่ได้สำหรับการก้าวสู่อุตสาหกรรม 4.0 คือการคิดถึงโมเดลธุรกิจแบบดิจิทัล ที่ต้องมีการเตรียมความพร้อมด้านบุคลากรที่มีความสามารถเรื่องดิจิทัล การปรับโครงสร้างองค์กรเพื่อรองรับ รวมทั้งการบริหารจัดการและความปลอดภัยด้านข้อมูล ซึ่งทั้งหมดนี้คงเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้สำหรับทุกองค์กรในสภาพแวดล้อมธุรกิจที่ทั้งโลกต่างหมุนไปในทางนี้

 

เขียนโดย คุณพรกนก วิภูษณวรรณ

ผู้อำนวยการศูนย์ TMA Center For Competitiveness

สมาคมการจัดการธุรกิจแห่งประเทศไทย (TMA)

 

 

ข้อมูลอ้างอิง:

  • The Boston Consulting Group, Industry 4.0, The Future of Productivity and Growth in Manufacturing Industries
  • McKinsey & Company, Manufacturing’s next act

 

ที่มารูปภาพ : http://www.ti.com/applications/industrial/industry-4-0.html

ประเด็นหลักที่เกี่ยวข้อง

  • เมื่อประเทศไทยทำ “แฮตทริก”!!

    6 ธันวาคม 2560

       เมื่อเร็วๆนี้มีข่าวดีเกี่ยวกับการไต่อันดับรวดเดียว 20 ตำแหน่งของประเทศไทยโดยธนาคารโลก  ก่อนหน้านี้ไม่นานก็มีประกาศผลจัดอันดับขีดความสามารถในการแข่งขันระดับนานาชาติ ที่จัดทำโดย 2 สถาบันหลักอีกสองแห่งในโลกคือ IMD และสภาเศรษฐกิจโลก 

       การที่สถาบันหลักทั้งสามแห่งของโลก พร้อมใจกันปรับเพิ่มอันดับให้กับประเทศไทยในปีนี้ ย่อมไม่ใช่เรื่องบังเอิญแน่ๆ โดยเฉพาะในยุคนี้ ยามนี้ ที่การแข่งขันเวทีระหว่างประเทศมีความรุนแรงประหนึ่งน่านน้ำสีเลือด